www.krabiall.com
 
บ้านยาว....สถาปัตยกรรมที่มีเสน่ห์และทรงคุณค่าของเกาะลันตา

"ชุมชนศรีรายา" ของเกาะลันตา จ.กระบี่ ในอดีตเป็นชุมชนที่เคยมีความเจริญรุ่งเรืองมากแห่งหนึ่งของภาคใต้ ในฐานะเป็นเมืองท่าและทางผ่านที่มีสำคัญ ตลอดระยะเวลา 200 กว่าปีที่ผ่านมา เนื่องจากพ่อค้าทั้งที่มาจากจีนแผ่นดินใหญ่ ปีนัง อินโดนีเซีย และสิงคโปร์ ที่เดินทางไปค้าขายทางเรือชอบแวะมาพักและทำการค้าขายแลกเปลี่ยนกับคนเกาะลันตา และสะสมเสบียงอาหารก่อนออกเดินทางต่อไปยังที่ต่างๆ รวมทั้งนำผลผลิตจากเกาะลันตาไปขายด้วย จึงก่อให้เกิดชุมชนศรีรายาขึ้น ซึ่งเป็นแหล่งแลกเปลี่ยนที่สำคัญทางวัฒนธรรม จนกระทั่งกลมกลืนกลายเป็นวัฒนธรรมหลักของคนที่นี่

ชุมชนศรีรายาเป็นที่รู้จักของชาวเกาะลันตาและคนกระบี่มากที่สุด เพราะเป็นที่ตั้งของอำเภอเกาะลันตา มาตั้งแต่ปี 2445 โดยสถานที่ราชการที่สำคัญๆ จะตั้งอยู่ในบริเวณนี้ทั้งหมด ทั้งที่ว่าการอำเภอ ที่ทำการไปรษณีย์ สถานีตำรวจ สำนักงานการปฐมศึกษา และตลาดสด เป็นต้น ซึ่งเป็นความภาคภูมิใจมาอย่างยาวนานผู้คนที่นี่

นอกจากความงดงามของท้องทะเล วิถีชีวิต วัฒนธรรม และความสมานฉันท์อันดีงามและการพึ่งพากันและกันของคน 3 ชาติพันธุ์(จีน ชาวเล มุสลิม)ที่มีมานานกว่า 500 ปี แล้ว ความโดดเด่นและสวยงามของ "บ้านยาว" สถาปัตยกรรมที่ปลูกสร้างขึ้นให้มีความสอดคล้องกับสภาพพื้นที่ตั้งแต่อดีตและปัจจุบันที่หลงเหลืออยู่ในชุมชน เป็นเสน่ห์อีกอย่างหนึ่งที่ช่วยดึงดูดให้ผู้คนเดินทางมาเยี่ยมเยือนชุมชนศรีรายาอย่างไม่ขาดสาย

จากที่ครั้งหนึ่งเคยมีความเจริญรุ่งเรือง อุดมไปด้วยเรื่องราวของผู้คน การค้าขาย วิถีชีวิตผู้คนที่อยู่ร่วมกับธรรมชาติอย่างสอดคล้องกลมกลืน สมบูรณ์พร้อมทางวัฒนธรรม

วันนี้ ชุมชนศรีรายาได้กลายเป็นเพียงประวัติศาสตร์ที่กำลังจะถูกลืมจากผู้คนที่นี่ อันเนื่องมาจากการย้ายที่ว่าการอำเภอซึ่งเป็นศูนย์กลางของการบริหารราชการท้องถิ่นออกไปอยู่ที่ตำบลเกาะกลาง ห่างจากที่นี่ออกไปเกือบ 30 กิโลเมตร ตั้งแต่ปี 2544 เหลือไว้เพียงสถานที่ราชการบางส่วนที่กำลังจะทยอยย้ายตามไปจนหมดในอีกไม่นานนี้ ทำให้ชุมชนศรีรายาซบเซาและหมดความสำคัญลง ทั้งในแง่ของการท่องเที่ยว เศรษฐกิจ การค้าขาย และศูนย์กลางของราชการ

ด้วยเหตุนี้จึงทำให้ชาวชุมชนศรีรายาและคนเกาะลันตาที่เห็นคุณค่าของสถาปัตยกรรมที่มีอยู่ในบ้านยาว เกิดความรู้สึกหวงแหน และพยายามหาทางช่วยกันอนุรักษ์เอาไว้ เพื่อเป็นอนุสรณ์สถานที่สำคัญของชุมชน

ภายหลังจากเหตุการณ์คลื่นยักษ์สึนามิผ่านไปได้ระยะหนึ่ง มูลนิธิชุมชนไทได้เข้ามาดำเนินโครงการฟื้นฟูวิถีชีวิตดั้งเดิมของชุมชนและการจัดการระบบนิเวศที่ยั่งยืนของเกาะลันตา ภายใต้การสนับสนุนงบประมาณจากโครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติ หรือ UNDP โดยทำงานร่วมกับภาคีในท้องถิ่น ทั้งองค์กรชุมชน กลุ่มศิลปิน เทศบาล อบต. และนักวิชาการ ชาวชุมชนศรีรายาเลยมีแนวคิดที่จะร่วมกันปรับปรุงสถาปัตยกรรมบ้านยาวขึ้นด้วย เพื่ออนุรักษ์สถาปัตยกรรมเก่าแก่ของท้องถิ่นเอาไว้และพัฒนาให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวทางวัฒนธรรมของเกาะด้วย

บ้านยาว....ตั้งอยู่ในบริเวณตลาดสดชุมชนศรีรายา มีอยู่ประมาณ 50 คูหา แต่ละคูหามีความกว้างแตกต่างกัน ตั้งแต่ 6 - 15 ตารางเมตร แต่ความยาวใกล้เคียงกัน คือ ยาวยื่นไปในทะเลประมาณ 30-50 ตารางเมตร เป็นสถาปัตยกรรมเก่าแก่ที่มีอายุไม่ต่ำกว่า 100 ปี บางหลังอาจจะเก่ากว่านั้นอีก ชาวบ้านสร้างขึ้นสำหรับใช้เป็นบ้านพัก โดยสร้างจากไม้ทั้งหลัง ยกพื้นสูงจากระดับน้ำทะเล หน้าบ้านหันเข้าสู่ถนนที่ผ่านกลางตลาด ส่วนด้านหลังยื่นยาวไปในทะเล มีทั้งแบบชั้นเดียว สองชั้น และสามชั้น บางหลังมีลวดลายประดับตกแต่งที่สวยงามและหาดูได้ยาก แม้จะดูหมองๆ ไปบ้าน แต่โดยส่วนใหญ่ยังอยู่ในสภาพสมบูรณ์ ซึ่งปัจจุบันชาวบ้านยังใช้เป็นทั้งที่พักอาศัยและร้านค้า

ป้าเพ็ญจันทร์ อับดุลลา หรือ ย๊ะดา อายุ 50 ปี เจ้าของบ้านยาวเลขที่ 10 ชุมชนศรีรายา เล่าว่า ป้าเกิดที่นี่ โตที่นี่ และมีความผูกพันกับบ้านหลังนี้และชุมชนนี้มาตลอด รู้สึกภูมิใจที่ได้เป็นเจ้าของบ้านหลังนี้ ซึ่งเป็นมรดกที่สืบทอดต่อมาจากปู่ย่าตายาย คนแถวนี้ต่างก็คิดแบบป้านี่แหละ บ้านแต่ละหลังไม่ได้มีคุณค่าแค่เพียงทางสถาปัตยกรรมเท่านั้น แต่ยังมีประวัติศาสตร์และเรื่องราวต่างๆ มากมายซุกซ่อนอยู่ด้วย

"แม้ว่าการย้ายที่ว่าการอำเภอออกไปอยู่ที่อื่นจะทำให้ชุมชนศรีรายาดูซบเซาและเงียบเหงา แต่ก็ยังมีนักท่องเที่ยวเดินทางมาที่นี่ไม่ขาดสาย โดยเฉพาะนักท่องเที่ยวที่สนใจด้านวัฒนธรรมหรือศิลปกรรม เพื่อมาชมตลาดเก่าและสถาปัตยกรรมบ้านยาว เลยทำให้ชาวชุมชนเกิดความคิดที่จะปรับปรุงบ้านยาวขึ้นใหม่ เพื่อพัฒนาให้เป็นแหล่งท่องเที่ยงเชิงวัฒนธรรมต่อไป " ย๊ะดาบอก

นายวินัย อุกฤษณ์ หรือ โกเอียด คณะทำงานโครงการฟื้นฟูวิถีชีวิตดั้งเดิมของชุมชนและการจัดการระบบนิเวศที่ยั่งยืนของเกาะลันตา บอกว่า แนวคิดของการปรับปรุงสถาปัตยกรรมบ้านยาวเป็นส่วนหนึ่งของโครงการฟื้นฟูวิถีชีวิตดั้งเดิมของชุมชน

และการจัดการระบบนิเวศที่ยั่งยืนของเกาะลันตา ที่ต้องการอนุรักษ์สถาปัตยกรรมเก่าแก่เอาไว้ เพราะเป็นหนึ่งในความภาคภูมิใจของคนที่นี่ ซึ่งที่ผ่านมาได้มีการประชุมวางแผนงานร่วมกันมาอย่างต่อเนื่อง และขณะนี้ได้ดำเนินการไปบ้างแล้ว โดยเจ้าของบ้านแต่ละหลังจะเป็นคนออกค่าใช้จ่ายเอง เพราะเรามีงบประมาณไม่เพียงพอ ซึ่งก็ได้รับความร่วมมืออย่างดีจากชาวบ้าน โดยจะรักษาของเดิมเอาไว้ทั้งหมด

"ตอนนี้เจ้าของบ้านแต่ละหลังก็ทำไปเรื่อยๆ เมื่อเสร็จสมบูรณ์ ก็จะสวยงามมาก เมื่อวันนั้นมาถึงทุกคนคงจะดีใจและภาคภูมิใจที่สุด ที่ความฝันของทุกคนได้กลายเป็นความจริงขึ้นมาอีกครั้ง และคงจะช่วยปลุกคนลันตาให้ตื่นขึ้นมาร่วมกันพัฒนาท้องถิ่นให้มีความน่าอยู่มากขึ้น รวมทั้งช่วยกันรักษาความเป็นตัวตนของคนลันตาให้ดำรงอยู่อย่างยั่งยืน" โกเอียดบอก

   

http://www.chumchonthai.or.th/member/news49-04-025.asp